Kasten Adam Öldürme Suçu ve Cezası – TCK 81-83 | 2026

Tasarlama, failin öldürme kararını soğukkanlılıkla alması ve bu kararı üzerinde belirli bir süre sabit tutmasıdır. Üç temel unsuru vardır:

• Kararın alınması: Fail öldürme kararını vermiştir.
• Düşünme süresi: Karar ile eylem arasında failin sakinleşip düşünebileceği makul bir süre geçmiştir. Bu süre saatlerle ölçülmez; yoğun heyecan ya da ani öfke döneminde verilen kararlar tasarlama sayılmaz.
• Kararda kararlılık: Fail kararından vazgeçmeden eyleme geçmiştir.

Tasarlamanın varlığını haksız tahrik savunması çürütebilir. Haksız tahrik altında alınan karar sakinleşme fırsatı doğmadan eyleme dönüşmüşse tasarlamadan değil haksız tahrikten söz edilebilir. Yargıtay bu değerlendirmeyi olayın tüm koşullarına göre yapar.

Bu bent iki ayrı hâli kapsar:

Canavarca his: Failin, mağdurun acı çekmesinden ya da ölümünden zevk alması; son derece acımasız, insanlık dışı ve toplumun vicdanını derinden yaralayan bir psikolojik yapıyla hareket etmesi. Mağduru öldürmesinin ötesinde, ona yönelik aşırı bir acımasızlık ya da nefretin varlığı aranır.

Eziyet çektirerek: Mağduru öldürmeden önce ya da ölüm sürecinde uzun süreli fiziksel ya da psikolojik acıya maruz bırakmak. Işkence etmek, yakarak yavaş yavaş öldürmek, açlığa terk etmek tipik örneklerdir.

İkisi aynı eylemde bir arada bulunabilir; ancak mahkeme her olayı ayrı değerlendirir.

Bu yöntemler, belirsiz sayıda kişiyi tehlikeye atan ve özellikle toplumsal güvenliği hedef alan biçimlerdir. Failin yalnızca bir kişiyi öldürmek amacıyla da bu yöntemleri kullanması suçu bu bent kapsamına sokar; yöntemin kullanılmış olması yeterlidir.

Bu yöntemlerin aynı zamanda TCK 170 (genel tehlike yaratan suçlar) ya da terör mevzuatı kapsamında da değerlendirilebilmesi, suçun birden fazla madde kapsamında yargılamaya yol açabilmesi anlamına gelir.

Bu bent; anne, baba, büyükanne, büyükbaba (üstsoy) ile çocuk, torun (altsoy), hâlâ evli olunan eş, boşanılmış eş ve kardeşi kapsar. Kardeş; anne-baba aynı olan öz kardeş, yalnızca anne ya da baba ortak olan üvey kardeş ve evlatlık ilişkisinden doğan kardeşliği kapsar.

Aile bağının suçu ağırlaştırmasının gerekçesi; bu kişilerin faile en güvenli ortam olması gereken aile ilişkisi içinde korumasız kalmaları ve toplumsal güven duygusunun derinden sarsılmasıdır.

Boşanılan eş: 2022 yılından önceki metinde “boşandığı eş” yer almıyordu; kanun koyucu boşanma sonrası şiddetin yoğunlaşmasına verdiği yanıt olarak bu ibareyi eklemiştir.

Çocuk: 18 yaşından küçük bireyler. Suç tarihindeki yaş belirleyicidir; mağdurun 18 yaşını doldurmuş olup olmadığı nüfus kayıtlarıyla kanıtlanır.

Kendini savunamayacak kişi: Beden ya da ruh bakımından fiziksel ya da psikolojik direncini gösteremeyen kişilerdir. Yargıtay bu kavramı geniş yorumlamaktadır; yaşlılık nedeniyle hareket edemez hâldeki kişi, ağır biçimde engelli birey, derin uyku hâlindeki kişi, ağır hastalık nedeniyle yatağa bağlı olan birey bu kapsamda değerlendirilebilir. Mağdurun savunmasızlığının failin eylemi sırasında bilinmesi şarttır.

Bu bent, 7406 sayılı Kanunla 12 Mayıs 2022 tarihinde yeniden düzenlenmiş ve mağdurun cinsiyeti tek başına nitelikli hâl olarak kabul edilmiştir. Önceki düzenlemede yalnızca “eş”e karşı öldürme ayrı bir nitelikli hâl olarak sayılıyordu; 2022 değişikliğiyle tüm kadınlara karşı işlenen kasten öldürmeler —fail ile herhangi bir ilişkiye bakılmaksızın— bu bent kapsamına alındı.

Değişikliğin gerekçesi; femisid (kadın cinayeti) olgusunun Türkiye’deki boyutlarına yanıt vermek ve kadına yönelik şiddete karşı caydırıcılığı artırmaktır. Yargıtay, bu bendin uygulanabilmesi için mağdurun kadın olmasının yeterli olduğunu, fail ile ilişkisinin belirlenmesine gerek bulunmadığını içtihat etmektedir.

Öldürmenin gerekçesi, mağdurun kamu görevlisi sıfatından kaynaklanmalıdır. Failin polisi, savcıyı, hâkimi ya da başka bir kamu görevlisini göreviyle ilişkili olarak öldürmesi bu bent kapsamındadır. Mağdurun öldürüldüğü sırada görevde bulunması şart değildir; kamu görevi ile öldürme arasındaki nedensellik bağı belirleyicidir.

Kamu görevlisinin özel yaşamına yönelik bir öldürme —göreviyle ilgisi bulunmaksızın— bu bent kapsamına girmez; temel hâl (TCK 81) uygulanır.

Bu bent dört ayrı amacı kapsar: başka bir suçu gizlemek; o suçun delillerini yok etmek; başka bir suçun işlenmesini kolaylaştırmak; ya da yakalanmamak amacıyla öldürmek. “Başka bir suç” mutlaka ağır ya da özel bir suç olmak zorunda değildir; herhangi bir suçu kapsar.

Örnek: Gasp sırasında tanık konumundaki kişiyi öldürmek; tecavüz delillerini yok etmek için mağduru öldürmek; hırsızlık şüphelisini yakalamaya çalışan polisi öldürmek.

2005 yılında eklenen bu bent; failin gerçekleştirmeyi planladığı bir suçu —hırsızlık, soygun, cinsel saldırı gibi— tamamlayamamasından kaynaklanan öfke ve kızgınlıkla öldürme eylemini kapsar. Fail planladığı suçu yaptıramadığı için infiale kapılmış ve bu duygusal tepki içinde öldürme eylemini gerçekleştirmiştir.

Bu hâlin düzenlenmesinin gerekçesi şudur: Salt başarısız bir suç girişiminin yarattığı hayal kırıklığı ya da öfkeyle insan öldürülmesi, özellikle toplumsal güvenlik açısından son derece tehlikeli bir tutumu yansıtmaktadır.

Kan gütme; bir kişinin ya da grubun, daha önceki bir olayda —genellikle bir öldürme ya da ağır yaralama— mağdur olan tarafın “intikamını” almak amacıyla fail ya da failin aile/akrabasına yönelik öldürme eylemini sürdürdüğü bir döngüdür. Bu saikle öldürme, Türkiye’de özellikle bazı bölgelerde görülen ve kuşaklar boyu sürebilen kan davalarının cezai karşılığıdır.

Failin öldürme eylemini kan davası kapsamında gerçekleştirdiğini bilmesi ve bu saikle hareket etmesi şarttır. Maktulün önceki olayda fail olup olmadığı aranmaz; kan davasının hedef olarak belirlediği kişi olması yeterlidir.

Töre saikiyle öldürme; mağdurun belirli töresel ya da geleneksel kodları ihlal ettiği gerekçesiyle gerçekleştirilen cinayettir. Bu hükmün en yaygın uygulama alanı “namus cinayetleri”dir. Namus gerekçesiyle işlenen kadın cinayetleri, bu bent ile 82/1-f bendi (kadına karşı öldürme) bir arada uygulanabilir.

Törenin içeriği geniş yorumlanır: evlilik dışı ilişki iddiası, aile kararına uymayı reddetme, istenen kişiyle evlenmeme gibi her türlü “töre ihlali” gerekçesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Failin bu saikle hareket ettiğinin kanıtlanması; tanık ifadeleri, sosyal çevre, telefon konuşmaları ve yazışmalar gibi dolaylı delillerle de sağlanabilir.

Failin belirli bir icrai davranışı gerçekleştirme yükümlülüğü; kanun, yönetmelik ya da sözleşmeden kaynaklanmalıdır.

Kanundan kaynaklanan yükümlülük örnekleri:

• Ebeveynin küçük çocuğu için hayati ihtiyaçları karşılama yükümlülüğü (beslenme, tedavi).
• Doktorun mesleki yükümlülükleri kapsamındaki acil müdahale zorunluluğu.
• Cankurtaranın görev sahası içindeki boğulma vakasına müdahale yükümlülüğü.

Sözleşmeden kaynaklanan yükümlülük örnekleri:

• Yaşlı bireyin bakımını üstlenen bakıcının sözleşmeden doğan koruma yükümlülüğü.
• İş akdine göre güvenlik görevlisinin koruma yükümlülüğü.

Fail, önceden gerçekleştirdiği bir eylemle başkasının hayatını tehlikeye sokmuş ve bu tehlikeyi gidermek için gerekli önlemi almamışsa ihmali davranışla öldürme söz konusu olabilir.

Örnek: Alkollü araç kullandıktan sonra trafik kazasına yol açan ve yaralanan kişiyi olay yerinde bırakıp giden sürücü; ya da çocuğunu kasıtlı olarak mahkûm olacağını bilerek kuyuya atan ve sonrasında imdadına koşmayan ebeveyn.

Bu koşulda önemli olan, failin tehlikeli durumu bizzat yaratmış olması ve bu durumu gidermek için gerekli eylemi kasıtlı olarak gerçekleştirmemiş olmasıdır.

Haksız bir fiilin meydana getirdiği şiddetli öfke ya da eylemin etkisiyle hareket eden fail, kasten öldürme suçunda ağırlaştırılmış müebbet yerine 24–30 yıl; müebbet yerine 18–24 yıl hapis cezasıyla karşılaşır. Bu indirim, sanığın irade özgürlüğünün mağdurun haksız eylemi nedeniyle zayıflamış olduğunun kabulüne dayanır.

Haksız tahrik koşulları:

• Mağdurun eylemi hukuka aykırı olmalıdır.
• Bu eylem failin şiddetli öfke ya da elemine yol açmış olmalıdır.
• Öldürme eylemi bu duygusal durumun etkisi altında gerçekleştirilmiş olmalıdır.

Tahrik ile tasarlama çelişkisi: Eğer fail, haksız tahriki yaşadıktan sonra üzerinden belirli bir süre geçmesine rağmen —sakinleşme fırsatı doğmuşken— öldürmüşse Yargıtay bu durumda hem haksız tahrik hem tasarlama unsurlarını ayrı ayrı değerlendirmekte ve tasarlamanın varlığı tespit edilebilirse haksız tahriki uygulamayabilmektedir.

Meşru savunmada fail ceza almaz; çünkü eylem hukuka uygun kabul edilir. Üç temel koşul:

• Saldırı: Fail ya da başkasının vücut bütünlüğüne yönelik fiilî, haksız ve ani ya da devam eden bir saldırı mevcut olmalıdır.
• Zorunluluk: Saldırıyı geri püskürtmek için başka çare kalmamalıdır.
• Orantılılık: Savunma eylemi, saldırının ağırlığıyla orantılı olmalıdır. Saldırıyla orantısız bir savunma “savunma sınırının aşılması” kapsamında değerlendirilir.

Sınırın aşılması (TCK 27): Meşru savunmada sınır aşılmışsa ceza kaldırılmaz; ancak TCK 27/2 uyarınca korku, panik ve heyecan nedeniyle sınır aşılmışsa ceza kaldırılabilir. Bu değerlendirme her davada somut olgulara göre yapılır.

İyi hâl indirimi (TCK 62): Hâkim, sanığın davranışlarını, geçmişini ve suçun işleniş biçimini göz önünde bulundurarak 1/6 oranında indirim yapabilir. Müebbet hapis ve ağırlaştırılmış müebbet hapiste de uygulanabilir; infaz sürelerini etkiler.

HAGB: Kasten öldürme suçunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz.

Erteleme: Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında erteleme mümkün değildir.

Adlî para cezasına çevirme: Kasten öldürme suçunda hapis cezası adlî para cezasına çevrilemez.

Etkin pişmanlık: Bu suç türünde etkin pişmanlık hükümleri (TCK 168) uygulanmaz. Pişmanlık ya da zararı giderme cezayı doğrudan etkilemez; ancak hâkimin bireyselleştirme değerlendirmesinde gözetilen bir unsur olabilir.

Kasten öldürme suçu şikâyete bağlı değildir. Savcılık, ölüm olayını öğrenir öğrenmez re’sen soruşturma başlatır. Mağdurun yakınlarının şikâyetçi olmaması ya da şikâyetten vazgeçmesi dava üzerinde herhangi bir etkiye sahip değildir.

Uzlaşma mümkün değildir. CMK 253 uyarınca kasten öldürme suçlarında uzlaşma prosedürü uygulanmaz.

TCK 66 uyarınca kasten öldürme suçlarında dava zamanaşımı şu biçimde işler:

• Müebbet hapis gerektiren hâller (TCK 81): 25 yıl.
• Ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren hâller (TCK 82): 30 yıl.
• TCK 83 kapsamı (azami 25 yıl): 30 yıl.

Zamanaşımı suçun işlendiği tarihten itibaren başlar. İddianame düzenlenmesi ve tutuklama kararı zamanaşımını keser. Uygulamada bu tür davalarda zamanaşımı neredeyse hiç işlemez; soruşturmalar genellikle çok daha kısa sürede tamamlanır.

TCK 81 kapsamında temel hâlde müebbet hapis; TCK 82 kapsamında on bir nitelikli hâlden birinin varlığı hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası öngörülmektedir. İhmali davranışla işlenmesi hâlinde (TCK 83) ise hâkimin takdirine göre ağırlaştırılmış müebbet yerine 20–25 yıl, müebbet yerine 15–20 yıl hapis verilebilir.

Müebbet hapiste koşullu salıverilme için 24 yıl fiilî infaz şartı aranır. Ağırlaştırılmış müebbet hapiste ise koşullu salıverilme için 30 yıl fiilî infaz şartı aranır; ayrıca infaz rejimi çok daha ağırdır (tek kişilik hücre gibi koşullar). Bu fark pratikte son derece belirleyicidir.

TCK 29 uyarınca haksız tahrik altında işlenen kasten öldürmede; ağırlaştırılmış müebbet yerine 24–30 yıl hapis, müebbet yerine 18–24 yıl hapis cezası verilir. Tahrikin ağırlığına göre ceza aralığı içinde daha düşük ya da yüksek bir değer belirlenir.

Evet. Müebbet hapis gerektiren hâllerde dava zamanaşımı 25 yıl; ağırlaştırılmış müebbet gerektiren hâllerde ise 30 yıldır. Ancak soruşturmanın başlatılması ve iddianame düzenlenmesi zamanaşımını keserek yeniden başlatır.

TCK 82/1-f kapsamında, mağdurun kadın olması tek başına nitelikli hâl oluşturmaktadır. Bu hâlde ceza ağırlaştırılmış müebbet hapistir. Fail ile mağdur arasındaki ilişki (akraba, yabancı, eski eş vb.) bu bendin uygulanması için belirleyici değildir; mağdurun cinsiyeti yeterlidir. Aynı eylemde töre saiki de varsa birden fazla nitelikli hâl bir arada uygulanır.

Kasten öldürme suçu şikâyete bağlı değildir; savcılık re’sen soruşturma başlatır. Görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesi‘dir. Suç katalog suç kapsamında olduğundan kuvvetli suç şüphesinintespiti, tutuklama kararı için tek başına yeterlidir. Sorgu aşamasından yargılama sonuna kadar avukat yardımı almak her aşamada zorunlu; susma hakkı ise gözaltının ilk anından itibaren geçerlidir.